0183-302257
Bel ons Afspraak maken

Prothese Stomatitis: Ontsteking Onder Uw Kunstgebit

Heeft u last van rood, geirriteerd tandvlees onder uw kunstgebit? Dan kan er sprake zijn van prothese stomatitis, een veelvoorkomende ontsteking bij kunstgebitdragers. Wij leggen uit wat het is, hoe u het herkent en wat u eraan kunt doen.

A.M. Dokman, tandprotheticus · Bijgewerkt 30 augustus 2026

Prothese stomatitis is een ontsteking van het slijmvlies onder een kunstgebit, meestal veroorzaakt door de schimmel Candida albicans. Het is een van de meest voorkomende problemen bij mensen die een volledige of gedeeltelijke gebitsprothese dragen. Epidemiologisch onderzoek toont aan dat 15 tot meer dan 70% van de kunstgebitdragers in meer of mindere mate last heeft van deze aandoening[1], hoewel lang niet iedereen zich bewust is van de ontsteking.

Ontdek wat prothese stomatitis precies is, welke symptomen u kunt herkennen, wat de oorzaken zijn en hoe de ontsteking behandeld en voorkomen kan worden. Ook leggen wij uit wanneer u naar de huisarts moet en wanneer een bezoek aan de tandprotheticus de juiste keuze is. Een ontsteking onder het kunstgebit hoeft niet te blijven bestaan: met de juiste aanpak kunt u er snel en effectief vanaf komen.

Wat is prothese stomatitis?

Stomatitis betekent letterlijk: ontsteking van het mondslijmvlies. Het woord zegt dus alleen iets over wat er gebeurt, niet over de oorzaak. Prothese stomatitis is de vorm die ontstaat op het slijmvlies onder een uitneembare prothese, en is daarmee de variant waar kunstgebitdragers mee te maken krijgen.

Prothese stomatitis (ook wel candida-stomatitis of mondschimmel onder het kunstgebit genoemd) is een ontstekingsreactie van het mondslijmvlies op de plek waar de prothese op het tandvlees rust. De ontsteking wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door een overgroei van de schimmel Candida albicans, een micro-organisme dat van nature in kleine hoeveelheden in de mond aanwezig is.[3]

Onder normale omstandigheden houdt uw afweersysteem de schimmelgroei in balans. Wanneer het evenwicht verstoord raakt — bijvoorbeeld door het continu dragen van een kunstgebit, onvoldoende reiniging of een verminderde weerstand — kan de Candida-schimmel zich vermenigvuldigen. De schimmel hecht zich aan het poreuze oppervlak van de prothese en vormt een zogenaamde biofilm.[4] Deze biofilm is met het blote oog vaak niet zichtbaar, maar veroorzaakt wel een chronische ontsteking van het onderliggende slijmvlies.

Drie stadia van prothese stomatitis

Prothese stomatitis wordt medisch ingedeeld volgens de Newton-classificatie (1962) in drie stadia, afhankelijk van de ernst[2]:

  • Type I (milde vorm): Kleine rode puntjes of stippen op het gehemelte. Vaak nauwelijks merkbaar en pijnloos.
  • Type II (matige vorm): Een egaal rode, ontstoken slijmvliesoppervlak onder de gehele prothese. Dit is de meest voorkomende vorm.
  • Type III (ernstige vorm): Hobbelig, gezwollen slijmvlies met papillaire hyperplasie (blaasjesachtige verdikkingen). Dit stadium vraagt om professionele behandeling.

Tandvlees pijn onder het kunstgebit: waar komt het vandaan?

Pijnlijk tandvlees onder het kunstgebit heeft meestal twee oorzaken. Zit de pijn op één afgebakend punt en verdwijnt die zodra het gebit uit is, dan gaat het vrijwel altijd om een drukplek. Is het slijmvlies over het hele draagvlak rood en branderig, dan past prothese stomatitis beter bij het beeld.

Ziek door uw kunstgebit: kan dat?

Van het kunstgebit zelf wordt u niet ziek, van een onbehandelde ontsteking eronder wel. Prothese stomatitis blijft vaak jarenlang onopgemerkt en geeft een branderig gevoel, slechte adem en een vieze smaak. Bij koorts of een infectie die zich uitbreidt naar de keel gaat u naar de huisarts.

Symptomen van prothese stomatitis

Het verraderlijke aan prothese stomatitis is dat de ontsteking in het beginstadium vaak geen pijn veroorzaakt. Veel kunstgebitdragers lopen maanden of zelfs jaren rond met een ontsteking zonder het te weten. Toch zijn er een aantal signalen waaraan u een ontsteking onder het kunstgebit kunt herkennen:

  • Rood tandvlees: Het slijmvlies onder de prothese is opvallend rood, met name op het gehemelte. De roodheid is scherp begrensd tot het gebied dat door het kunstgebit wordt bedekt.
  • Branderig of pijnlijk gevoel: Een brandende sensatie onder het kunstgebit, met name bij het dragen of na het inzetten van de prothese. Dit gevoel kan gedurende de dag toenemen.
  • Slechte adem (halitosis): De schimmelbiofilm op het kunstgebit en de ontsteking in de mond veroorzaken een onaangename geur die ook door regelmatig poetsen niet verdwijnt.
  • Zwelling van het tandvlees: In ernstigere gevallen kan het slijmvlies gezwollen zijn en een onregelmatig, hobbelig oppervlak vertonen.
  • Witte plekken of beslag: Soms vormt zich een witte, afveegbare laag op het slijmvlies of het gehemelte. Dit witte beslag is een directe aanwijzing voor een candida-infectie.
  • Onaangename smaak: Een vieze of metaalachtige smaak in de mond die niet weggaat na het reinigen van het kunstgebit.

Let op: soms geen klachten

Prothese stomatitis verloopt regelmatig zonder duidelijke klachten. U merkt dan niets, terwijl de ontsteking onder uw kunstgebit wel aanwezig is. Juist daarom is een regelmatige controle bij de tandprotheticus zo belangrijk: wij signaleren de ontsteking voordat deze ernstig wordt.

Ontstoken gehemelte: rode puntjes, wit beslag of een pijnlijke plek?

Een ontstoken gehemelte onder een bovenprothese ziet er meestal op een van drie manieren uit: rode puntjes of stipjes op het gehemelte, een egaal rood en branderig slijmvlies over het hele draagvlak, of een wit, afveegbaar beslag. Alle drie passen bij prothese stomatitis. De roodheid stopt kenmerkend precies op de rand van de prothese.

  • Rode puntjes of stipjes op het gehemelte: de milde vorm (Newton type I). De ontsteking zit dan nog rond de uitmondingen van de kleine speekselkliertjes en doet meestal geen pijn. Juist omdat er nauwelijks klachten zijn, wordt dit stadium vaak pas bij een controle opgemerkt.
  • Egaal rood, branderig gehemelte: de meest voorkomende vorm (type II). Het hele gebied dat de gehemelteplaat bedekt is rood en voelt branderig aan, vooral tegen het einde van de dag.
  • Wit beslag of witte plekjes: een witte laag op het gehemelte die u er voorzichtig af kunt vegen, is een aanwijzing voor een candida-infectie. Eronder is het slijmvlies vaak rood. Poets het niet weg met een harde borstel, maar laat het beoordelen.
  • Een losse, pijnlijke witte plek met een rode rand: dat beeld lijkt op een aft. Onder een kunstgebit is zo'n plek echter vaker een drukplek: de prothese wrijft daar te veel, en de plek zit precies onder een rand of een uitstekend punt. Een drukplek verdwijnt na bijslijpen; een plek die niet geneest hoort altijd door uw huisarts of tandprotheticus beoordeeld te worden.

Blijft de roodheid juist beperkt tot het gebied rond een metalen frame of rond implantaatdelen, en zakt die duidelijk weg zodra u de prothese uitlaat, dan kan een reactie op het materiaal meespelen in plaats van een schimmelinfectie. Lees dan verder over titanium allergie en andere allergische reacties op prothesemateriaal.

Oorzaken van prothese stomatitis

Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan het ontstaan van een ontsteking onder het kunstgebit. Vaak is het een combinatie van oorzaken die ervoor zorgt dat de Candida-schimmel de overhand krijgt.

1

Onvoldoende reiniging van het kunstgebit

De belangrijkste oorzaak van prothese stomatitis is een gebrekkige hygiëne van het kunstgebit.[5] Wanneer de prothese niet dagelijks grondig wordt gereinigd, vormt zich een laag van bacteriën en schimmels (biofilm) op het oppervlak. Deze biofilm is bijzonder hardnekkig en kan met alleen water spoelen niet worden verwijderd. Lees in ons artikel over kunstgebit reinigen hoe u uw prothese correct schoonmaakt.

2

Het kunstgebit 's nachts inhouden

Wanneer u uw kunstgebit ook 's nachts draagt, krijgt het slijmvlies onder de prothese geen kans om te herstellen. De warme, vochtige omgeving tussen kunstgebit en tandvlees is een ideale broedplaats voor schimmels. Door het gebit 24 uur per dag te dragen, wordt de schimmelgroei sterk bevorderd. Lees meer over waarom het belangrijk is om uw kunstgebit 's nachts uit te nemen.

3

Slechte pasvorm van de prothese

Wanneer uw kunstgebit niet meer goed past, ontstaan er ruimtes tussen de prothese en het tandvlees. In deze ruimtes kunnen voedselresten en bacteriën zich ophopen. Bovendien kan een slecht passend kunstgebit extra druk en wrijving veroorzaken, waardoor het slijmvlies beschadigd raakt en gevoeliger wordt voor infecties. Door botresorptie verandert uw kaak in de loop der jaren, waardoor uw gebit geleidelijk minder goed gaat passen.

4

Droge mond

Speeksel heeft een beschermende functie tegen schimmelinfecties. Bij een droge mond valt deze natuurlijke afweer weg, waardoor Candida ongestoord kan groeien. Een droge mond kan veroorzaakt worden door medicijngebruik, ouderdom, diabetes of bestraling in het hoofd-halsgebied.

5

Verminderde weerstand

Mensen met een verzwakt immuunsysteem lopen een hoger risico op prothese stomatitis. Dit geldt onder meer voor diabetespatiënten, mensen die immuunonderdrukkende medicijnen gebruiken en ouderen met een verminderde algehele weerstand. Ook langdurig gebruik van antibiotica kan het evenwicht van micro-organismen in de mond verstoren.

Behandeling van prothese stomatitis

De behandeling van prothese stomatitis richt zich op het bestrijden van de schimmelinfectie, het verbeteren van de hygiëne en het wegnemen van de onderliggende oorzaken.[7] De aanpak hangt af van de ernst van de ontsteking.

Behandelmogelijkheden

  • Antischimmelmiddelen: De huisarts kan een antischimmelmiddel (antimycoticum) voorschrijven, zoals miconazol mondgel of nystatine suspensie.[6] Deze middelen worden gedurende enkele weken op het slijmvlies en op de binnenkant van het kunstgebit aangebracht om de Candida-schimmel te doden.
  • Verbeteren van de hygiëne: Intensievere reiniging van het kunstgebit is essentieel. Dagelijks poetsen met een speciale protheseborstel, weken in een reinigingsmiddel en het goed afspoelen voor het inzetten zijn de basis. Lees onze uitgebreide uitleg over kunstgebit reinigen.
  • Kunstgebit 's nachts uitnemen: Het slijmvlies heeft dagelijks rust nodig om te herstellen. Door uw prothese minimaal 6 tot 8 uur per dag uit te nemen (bij voorkeur 's nachts), geeft u het tandvlees de kans om te genezen en vermindert u de schimmelgroei.
  • Kunstgebit laten aanpassen of vervangen: Als de pasvorm van uw prothese niet goed is, kan de tandprotheticus het kunstgebit opvullen (rebasen) of een nieuw kunstgebit laten maken. Een goede pasvorm is cruciaal om herhaling van de ontsteking te voorkomen.
  • Professionele reiniging van de prothese: In sommige gevallen is een professionele reiniging van het kunstgebit nodig om de hardnekkige schimmelbiofilm volledig te verwijderen. Wij verzorgen dit graag als onderdeel van ons onderhoudsprogramma.

Prothese stomatitis voorkomen

Voorkomen is altijd beter dan genezen. Met de juiste dagelijkse routine kunt u het risico op een ontsteking onder het kunstgebit aanzienlijk verkleinen. Hieronder vindt u de belangrijkste preventietips.

Tips om ontsteking onder uw kunstgebit te voorkomen

  • Neem uw kunstgebit 's nachts uit: Geef uw tandvlees elke nacht rust door uw prothese uit te nemen. Bewaar het gebit schoon en droog, of in een glas water. Lees meer over kunstgebit droog of nat bewaren.
  • Reinig uw kunstgebit dagelijks: Poets uw prothese elke dag met een speciale protheseborstel en gebruik regelmatig een reinigingstablet. Vermijd gewone tandpasta, want deze kan het oppervlak van het kunstgebit beschadigen.
  • Reinig ook uw mond: Poets uw tandvlees, tong en gehemelte zachtjes met een zachte tandenborstel, ook als u geen eigen tanden meer heeft. Dit verwijdert bacteriën en stimuleert de doorbloeding.
  • Laat uw kunstgebit regelmatig controleren: Bezoek minimaal een keer per jaar de tandprotheticus voor een controle van de pasvorm en de conditie van uw prothese. Wij bieden een controle aan bij Tandprotheticuspraktijk Dokman.
  • Vermijd continu dragen: Probeer uw kunstgebit ook overdag af en toe even uit te nemen als dat mogelijk is. Zelfs een kort moment van rust helpt het slijmvlies om te herstellen.
  • Verminder suikerrijk eten: Suiker stimuleert de groei van Candida-schimmels. Een gevarieerd voedingspatroon met minder suiker helpt om schimmelgroei te beperken.

Wanneer naar de huisarts of tandprotheticus?

Bij klachten aan uw mond of kunstgebit is het soms lastig om te bepalen bij welke zorgverlener u moet zijn. Hieronder leggen wij uit wanneer u het beste naar de huisarts kunt gaan en wanneer de tandprotheticus de juiste keuze is.

Naar de huisarts als:

  • U een antischimmelmiddel nodig heeft (dit is een recept-geneesmiddel)
  • De ontsteking niet verbetert ondanks goede hygiëne
  • U last heeft van koorts of algemeen ziek zijn
  • De schimmelinfectie zich uitbreidt naar de keel

Naar de tandprotheticus als:

  • Uw kunstgebit niet meer goed past of schuift
  • U last heeft van drukplekken of irritatie
  • Uw prothese gerepareerd of aangepast moet worden
  • U toe is aan een controle of nieuw kunstgebit

Tip: Bij prothese stomatitis werken de huisarts en tandprotheticus vaak samen. De huisarts behandelt de schimmelinfectie met medicatie, terwijl de tandprotheticus zorgt voor een goede pasvorm en u adviseert over de juiste reiniging en het dragen van uw kunstgebit.

Meer informatie

Wilt u meer weten over het onderhoud van uw kunstgebit en het voorkomen van klachten? Lees dan ook deze artikelen:

Veelgestelde vragen over prothese stomatitis

Wat is prothese stomatitis?

Prothese stomatitis is een ontsteking van het slijmvlies onder een kunstgebit, meestal veroorzaakt door een overgroei van de schimmel Candida albicans. De schimmel hecht zich aan het poreuze oppervlak van de prothese en vormt een biofilm die een chronische ontsteking van het onderliggende slijmvlies veroorzaakt. Het is een van de meest voorkomende problemen bij dragers van een volledige of gedeeltelijke gebitsprothese.

Hoe herken ik een ontsteking onder mijn kunstgebit?

Mogelijke signalen zijn opvallend rood tandvlees onder de prothese (vooral op het gehemelte), een branderig of pijnlijk gevoel, slechte adem die niet weggaat door poetsen, zwelling van het tandvlees, witte plekken of beslag en een onaangename smaak. Let op: in het beginstadium veroorzaakt de ontsteking vaak geen pijn en verloopt deze regelmatig zonder duidelijke klachten. Daarom is een regelmatige controle bij de tandprotheticus belangrijk.

Wat betekent tandvlees pijn onder het kunstgebit?

Pijnlijk tandvlees onder het kunstgebit heeft meestal twee oorzaken. Zit de pijn op een afgebakend punt en verdwijnt die zodra het gebit uit is, dan gaat het vrijwel altijd om een drukplek: een kwestie van bijslijpen. Is het slijmvlies over het hele draagvlak rood en branderig, dan past prothese stomatitis beter bij het beeld. De tandprotheticus kan dit onderscheid tijdens een controle vaststellen.

Kunt u ziek worden van uw kunstgebit?

Van het kunstgebit zelf wordt u niet ziek, van een onbehandelde ontsteking eronder wel. Prothese stomatitis blijft vaak jarenlang onopgemerkt en geeft een branderig gevoel, slechte adem en een vieze smaak. Breidt de schimmelinfectie zich uit naar de keel of krijgt u koorts, ga dan naar de huisarts. Voor de pasvorm en de reiniging van de prothese is de tandprotheticus de aangewezen persoon.

Wat zijn de oorzaken van prothese stomatitis?

Vaak is het een combinatie van factoren. De belangrijkste oorzaak is onvoldoende reiniging van het kunstgebit, waardoor zich een biofilm vormt. Andere oorzaken zijn het kunstgebit 's nachts inhouden, een slechte pasvorm van de prothese, een droge mond en een verminderde weerstand, bijvoorbeeld bij diabetes, immuunonderdrukkende medicijnen of langdurig antibioticagebruik.

Hoe wordt prothese stomatitis behandeld?

De behandeling richt zich op het bestrijden van de schimmelinfectie, het verbeteren van de hygiëne en het wegnemen van de onderliggende oorzaken. Mogelijkheden zijn een antischimmelmiddel via de huisarts, intensievere reiniging van het kunstgebit, de prothese 's nachts uitnemen zodat het slijmvlies rust krijgt, het kunstgebit laten opvullen (rebasen) of vervangen bij een slechte pasvorm, en zo nodig een professionele reiniging van de prothese.

Wat is stomatitis precies?

Stomatitis betekent letterlijk ontsteking van het mondslijmvlies. De term zegt alleen iets over wat er gebeurt en niets over de oorzaak: dat kan een schimmel zijn, maar ook wrijving, een materiaalreactie of een verminderde weerstand. Prothese stomatitis is de vorm die ontstaat op het slijmvlies onder een uitneembare prothese en wordt meestal veroorzaakt door de schimmel Candida albicans.

Wat betekenen rode puntjes of rode stipjes op mijn gehemelte?

Kleine rode puntjes of stipjes op het gehemelte onder uw bovenprothese passen bij de milde vorm van prothese stomatitis (Newton type I). Ze doen meestal geen pijn, waardoor ze vaak pas bij een controle worden opgemerkt. Kenmerkend is dat de roodheid precies stopt op de rand van de prothese. Onbehandeld kan het beeld overgaan in een egaal rood, branderig gehemelte.

Wat kan ik doen aan een ontstoken gehemelte onder mijn kunstgebit?

Begin met de basis: reinig de prothese dagelijks grondig, neem het kunstgebit 's nachts uit zodat het slijmvlies rust krijgt, en laat de pasvorm controleren. Verbetert het gehemelte daarmee niet, dan is een beoordeling nodig: de huisarts kan een antischimmelmiddel voorschrijven en de tandprotheticus kan de prothese aanpassen, opvullen of vervangen. Ga bij koorts of een uitbreidende infectie altijd naar de huisarts.

Zijn aften onder een kunstgebit hetzelfde als prothese stomatitis?

Nee. Een aft is een losse, ronde en pijnlijke witte plek met een rode rand op een enkele plaats. Prothese stomatitis is juist een ontsteking van het hele gebied dat de prothese bedekt. Onder een kunstgebit blijkt een pijnlijke witte plek bovendien vaker een drukplek te zijn: de prothese wrijft daar te veel en de plek verdwijnt na bijslijpen. Een plek die niet geneest, hoort door de huisarts of tandprotheticus beoordeeld te worden.

Moet ik bij prothese stomatitis naar de huisarts of de tandprotheticus?

Beide zorgverleners werken vaak samen. Ga naar de huisarts als u een antischimmelmiddel nodig heeft (dat is een receptgeneesmiddel), als de ontsteking niet verbetert ondanks goede hygiëne, of bij koorts. Ga naar de tandprotheticus als uw kunstgebit niet meer goed past of schuift, als u last heeft van drukplekken of irritatie, of als de prothese gerepareerd, aangepast of vervangen moet worden.

Bronnen

  1. Epidemiology and Etiology of Denture Stomatitis — Gendreau L, Loewy ZG. Journal of Prosthodontics, 2011; 20(4): 251-260.
  2. Denture Sore Mouth: A Possible Etiology — Newton AV. British Dental Journal, 1962; 112: 357-360.
  3. Denture Stomatitis: A Review — Arendorf TM, Walker DM. Journal of Oral Rehabilitation, 1987; 14(3): 217-227.
  4. Denture Stomatitis: A Role for Candida Biofilms — Ramage G, Tomsett K, Wickes BL, Lopez-Ribot JL, Redding SW. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology, and Endodontology, 2004; 98(1): 53-59.
  5. Potential Pathogenic Aspects of Denture Plaque — Coulthwaite L, Verran J. British Journal of Biomedical Science, 2007; 64(4): 180-189.
  6. Orofaryngeale candidiase: behandeling — Farmacotherapeutisch Kompas, Zorginstituut Nederland.
  7. Denture Stomatitis Revisited: A Summary of Systematic Reviews in the Past Decade — Sartawi SY et al. International Journal of Dentistry, 2021; 2021: 7338143.

De informatie op deze pagina is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt niet het advies van uw tandprotheticus, tandarts of huisarts. Neem bij klachten altijd contact op met een zorgverlener.

Medisch gecontroleerd: Inhoud op deze website is inhoudelijk gecontroleerd door A.M. Dokman, tandprotheticus (AGB: 93000033). Zie over ons voor alle registraties.

Last van een ontsteking onder uw kunstgebit?

Heeft u klachten die wijzen op prothese stomatitis? Wacht niet te lang en maak een afspraak. Wij controleren uw kunstgebit, adviseren u over de juiste hygiëne en zorgen voor een goede pasvorm om herhaling te voorkomen.

Afspraak maken Bel 0183-302257