Materialen voor Kunstgebitten: Acrylaat, Nylon en Meer

Welke materialen worden gebruikt voor kunstgebitten?

Een kunstgebit is gemaakt van een tandvleeskleurige basis van acrylaat (PMMA) met daarin kunsttanden van acrylaat of porselein. Bij een flexibele prothese bestaat de basis uit nylon. Een frame prothese heeft een gegoten chroom-kobalt skelet, en implantaten zijn vrijwel altijd van titanium. PEEK en zirconia zijn nieuwere alternatieven.

Een kunstgebit bestaat altijd uit twee hoofdonderdelen: de basis (het roze of tandvleeskleurige deel dat op de kaakwal rust) en de tanden (de zichtbare kunsttanden). Voor beide onderdelen bestaan verschillende kunstgebit materialen, elk met eigen eigenschappen. De keuze voor een bepaald materiaal hangt af van factoren zoals het type prothese, de gebitssituatie, eventuele allergieen, de gewenste esthetiek en het beschikbare budget.

Hieronder bespreken wij de meest voorkomende materialen: acrylaat (PMMA), nylon, chroom-kobalt, titanium en nieuwere alternatieven als PEEK en zirconia. Daarnaast vergelijken wij porseleinen en acrylaat kunsttanden en kijken wij naar het verschil tussen digitaal gefreesd en handgemaakt werk.

Acrylaat (PMMA): het meest gebruikte materiaal

Polymethylmethacrylaat (PMMA), in de volksmond acrylaat genoemd, is al tientallen jaren het standaardmateriaal voor kunstgebitten. Het overgrote deel van de volledige kunstgebitten en gedeeltelijke protheses wordt van dit materiaal vervaardigd. Acrylaat is een hard, roze kunststof dat de kleur van het tandvlees nabootst.

Voordelen van acrylaat: Het materiaal is relatief goedkoop, eenvoudig te verwerken en goed aan te passen. Een acrylaat kunstgebit is makkelijk te repareren of te rebasen wanneer de kaakwal verandert. Daarnaast biedt acrylaat een natuurlijk uiterlijk doordat het goed ingekleurd kan worden.

Nadelen van acrylaat: Acrylaat is relatief bros en kan breken bij een val. In de bovenkaak is de basis vrij dik (met een gehemelteplaat) om voldoende stevigheid te bieden, wat het draagcomfort kan beperken. Sommige patienten ontwikkelen een overgevoeligheid voor het restmonomeer in het acrylaat, wat kan leiden tot irritatie of een allergische reactie.

Nylon en flexibel materiaal

Nylon (polyamide) is een thermoplastisch materiaal dat wordt gebruikt voor flexibele protheses. In tegenstelling tot hard acrylaat is nylon buigzaam, licht en breukbestendig. Het materiaal bevat geen metaal en is vrij van het monomeer dat bij acrylaat soms allergieen veroorzaakt.

Voordelen van nylon: Het grootste voordeel is het comfort. Een nylon prothese is dunner en lichter dan een acrylaat variant. De tandvleeskleurige klemmetjes zijn vrijwel onzichtbaar, wat de esthetiek ten goede komt. Daarnaast is het materiaal biocompatibel en geschikt voor patienten met een metaal- of acrylaatallergie.

Nadelen van nylon: Nylon is moeilijk te repareren of aan te passen. Het materiaal kan na verloop van tijd verkleuren door voedingsmiddelen als koffie of thee. De flexibiliteit die voor comfort zorgt, biedt tegelijkertijd minder stabiliteit bij het kauwen. Nylon protheses gaan doorgaans minder lang mee dan acrylaat of metalen varianten.

Chroom-kobalt voor frame protheses

Bij een frame prothese (ook wel skeletprothese genoemd) vormt een gegoten chroom-kobalt frame het skelet van de prothese. Dit metalen raamwerk rust op de bestaande tanden en kiezen en verdeelt de kauwkrachten gelijkmatig. De kunsttanden en het tandvleeskleurige deel worden in acrylaat op het frame bevestigd.

Voordelen van chroom-kobalt: Het materiaal is bijzonder sterk, dun en licht. Omdat het frame heel dun kan worden uitgevoerd, neemt het minder ruimte in de mond in beslag dan een volledig acrylaat prothese. De kauwkrachten worden efficienter verdeeld over de resterende tanden en het tandvlees. Een frame prothese gaat doorgaans 5 tot 10 jaar mee.

Nadelen van chroom-kobalt: De metalen klemmetjes (clasps) kunnen zichtbaar zijn, wat sommige patienten als onesthetisch ervaren. Het materiaal is niet geschikt voor patienten met een metaalallergie. Daarnaast is een frame prothese duurder dan een standaard acrylaat prothese en vraagt het om meer voorbereidend werk.

Titanium voor implantaatconstructies

Titanium speelt een cruciale rol bij implantaatgedragen protheses, zoals het klikgebit. De implantaten zelf – de schroefvormige constructies die in de kaak worden geplaatst – zijn vrijwel altijd van titanium vervaardigd. Dit biocompatibele metaal integreert met het botweefsel (osseointegratie) en vormt zo een stabiele basis voor de prothese.

Voordelen van titanium: Het materiaal is uitzonderlijk sterk, licht en corrosiebestendig. Titanium wordt door het lichaam uitstekend verdragen en allergieen zijn uiterst zeldzaam. Het biedt een levenslange verankering voor klikgebitten, stegconstructies en vaste bruggen op implantaten.

Nadelen van titanium: De kosten zijn hoger dan bij conventionele materialen, voornamelijk vanwege de chirurgische plaatsing van implantaten. Niet iedere patient komt in aanmerking voor implantaten; voldoende botmassa en een goede algehele gezondheid zijn voorwaarden. Benieuwd wat kost een kunstgebit op implantaten? Dat leest u in ons volledige prijsoverzicht.

Kunstgebit materialen vergeleken

Onderstaande tabel zet de zes materialen naast elkaar op toepassing, eigenschappen en aandachtspunten. Zo ziet u in een oogopslag welk materiaal bij welk type prothese hoort.

Zoekt u informatie over een siliconen kunstgebit? Siliconen wordt in de tandprothetiek vooral gebruikt als zachte voering aan de binnenzijde van een prothese, bij een gevoelige of scherpe kaakwal. De vergelijking van alle prothesevormen leest u op onze pagina met alternatieven.

Kunsttanden: porselein of acrylaat?

Kunsttanden zijn de zichtbare, kunstmatige tanden en kiezen van een prothese: de elementen die in de roze basis worden gezet. Ze zijn van acrylaat of van porselein (keramiek). Acrylaat is lichter en makkelijk bij te slijpen, porselein is harder en slijtvaster. In de moderne tandprothetiek wint acrylaat vrijwel altijd.

Kunsttanden worden niet per stuk uitgezocht maar per garnituur besteld, in een reeks kleuren en vormen. Uw tandprotheticus kiest samen met u de kleur, de vorm en de breedte die bij uw gezicht, leeftijd en lipstand passen. Hieronder vergelijken wij de twee materialen.

Acrylaat tanden zijn lichter, goedkoper en makkelijk bij te slijpen. Ze produceren minder geluid bij het kauwen en zijn beter bestand tegen schokken. Het nadeel is dat ze sneller slijten dan porseleinen tanden en na verloop van tijd hun glans kunnen verliezen.

Porseleinen tanden zijn harder, slijtvaster en behouden hun glans en kleur jarenlang. Ze ogen zeer natuurlijk door de lichtdoorlatende eigenschappen die lijken op die van echte tanden. Het nadeel is dat porselein zwaarder is, kan breken bij een val en een tikkend geluid kan produceren bij het eten. Porseleinen tanden zijn bovendien niet geschikt in combinatie met een nylon basis.

In de hedendaagse tandprothetiek worden hoogwaardige acrylaat tanden (zoals meerlaagse composiettanden) het meest toegepast. Deze moderne kunsttanden combineren de sterke punten van beide materialen: een natuurlijk uiterlijk met voldoende slijtvastheid en een laag gewicht.

Kunstgebit: porselein of kunststof?

Voor een kunstgebit is kunststof (acrylaat) tegenwoordig vrijwel altijd de betere keuze. De basis is sowieso van kunststof; alleen de tanden kunnen van porselein zijn. Porselein blijft langer glanzend, maar is zwaarder, kan breken bij een val en tikt hoorbaar bij het eten. Wij adviseren hoogwaardige kunststof tanden.

Een uitzondering blijft mogelijk: heeft u eerder een porseleinen kunstgebit gedragen en bent u gewend aan het gevoel en het kauwgeluid, dan kan porselein bij een vervangende prothese een bewuste keuze zijn. Bij een flexibele nylon prothese is porselein geen optie, omdat het materiaal geen hechting geeft met de nylon basis.

Kleuren van een kunstgebit: hoe kiest u de tandkleur?

Kunsttanden worden geleverd in een vaste reeks kleuren, meestal aangeduid met codes uit de VITA classical kleurenschaal. Die schaal loopt van A1 tot en met D4, waarbij de letter de kleurtoon aangeeft (A roodbruin, B roodgeel, C grijs, D roodgrijs) en het cijfer de intensiteit. Kleur B1 is binnen die schaal de lichtste standaardkleur.

De verleiding is groot om voor de lichtste kleur te kiezen. Toch adviseren wij dat zelden: natuurlijke tanden worden met de jaren donkerder en warmer van kleur, en een kaarsblank kunstgebit valt in een ouder gezicht juist op als kunstmatig. Wij bepalen de kleur daarom met een kleurenstaal bij daglicht, houden rekening met uw huidskleur, uw leeftijd en eventuele resterende eigen tanden, en beoordelen het resultaat samen met u tijdens de pasafspraak. Heeft u nog tanden in de tegenoverliggende kaak, dan is aansluiten op die kleur het uitgangspunt.

Ook de kleur van het kunsttandvlees is een keuze. De basis is leverbaar in verschillende roze nuances, zodat de prothese aansluit op uw eigen tandvleeskleur. Hoe wij kleur, vorm en tandstand samen laten werken tot een natuurlijk uitziend kunstgebit, leest u op onze pagina over het resultaat.

Nieuwere materialen: PEEK en zirconia

De tandprothetiek staat niet stil. Twee veelbelovende materialen die steeds vaker worden toegepast zijn PEEK en zirconia.

PEEK (polyetheretherketon) is een hoogwaardige kunststof die lichter is dan metaal en geen allergische reacties veroorzaakt. Het materiaal is sterk, flexibel en biocompatibel. PEEK wordt steeds vaker gebruikt als alternatief voor chroom-kobalt bij frame protheses. Het kan tandvleeskleurig worden uitgevoerd, waardoor het esthetisch aantrekkelijker is dan metaal. Het nadeel is dat PEEK duurder is dan traditionele materialen en dat nog niet alle laboratoria ervaring hebben met dit materiaal.

Zirconia (zirkoniumdioxide) is een keramisch materiaal dat vooral wordt ingezet voor implantaatabutments en vaste constructies. Het is extreem hard, slijtvast en heeft een witte kleur die mooi aansluit op de natuurlijke tanden. Zirconia wordt steeds vaker gebruikt voor het digitale kunstgebit, waarbij constructies met behulp van CAD/CAM-technologie uit een zirconiablok worden gefreesd. Het materiaal is echter kostbaar en minder geschikt voor uitneembare protheses.

Digitaal gefreesd vs. handgemaakt kunstgebit

De manier waarop een kunstgebit wordt vervaardigd, heeft directe invloed op de materiaaleigenschappen. Bij een handgemaakt (conventioneel) kunstgebit wordt vloeibaar acrylaat in een mal gegoten en uitgehard. Dit proces kan kleine luchtbelletjes en restmonomeer in het materiaal achterlaten, wat de stevigheid vermindert en allergieen kan bevorderen.

Bij een digitaal gefreesd kunstgebit wordt de prothese met behulp van een computergestuurde frees uit een industrieel geperst acrylaatblok vervaardigd. Dit blok is onder hoge druk en temperatuur geproduceerd, waardoor het materiaal dichter, sterker en vrijwel vrij van restmonomeer is. Het resultaat is een kunstgebit dat beter past, langer meegaat en minder kans op allergieen geeft. Lees meer over deze techniek op onze pagina over het digitale kunstgebit.

Prothese- en kunststoftechnieken: hoe het materiaal wordt verwerkt

Prothese- en kunststoftechniek is het vakgebied binnen de tandtechniek dat zich richt op uitneembare gebitsprotheses van kunststof. Het materiaal bepaalt de mogelijkheden, maar de verwerking bepaalt het resultaat: dezelfde acrylaat kan een uitstekend passende of een teleurstellende prothese opleveren, afhankelijk van de techniek.

Het vak omvat de volgende stappen, die wij in ons eigen laboratorium uitvoeren:

1. Afdruk en model: van uw kaak wordt een afdruk genomen, waarvan een gipsmodel of een digitaal model wordt gemaakt.
2. Beetregistratie: de onderlinge stand van boven- en onderkaak wordt vastgelegd, zodat de kunsttanden op de juiste hoogte en in de juiste relatie komen te staan.
3. Opstellen in was: de kunsttanden worden in een wasmodel geplaatst. Dit is de proefopstelling die u in de mond past en in de spiegel beoordeelt.
4. Persen of gieten: de was wordt vervangen door acrylaat, dat onder druk en warmte uithardt. Bij digitale productie wordt de prothese in plaats daarvan uit een geperst blok gefreesd.
5. Afwerken en polijsten: de prothese wordt bijgewerkt en hoogglans gepolijst. Een glad oppervlak hecht minder plaque en voelt prettiger aan.
6. Nazorg: drukplekken wegnemen, reparaties en rebasen horen eveneens tot dit vakgebied.

De prothesekunststoffen die hierbij worden gebruikt zijn onderworpen aan Europese eisen voor medische hulpmiddelen: ze moeten biocompatibel, kleurvast en voldoende sterk zijn. Verschillen in kwaliteit zitten vooral in de zuiverheid van het materiaal en het uithardingsproces. Hoe kleiner de hoeveelheid restmonomeer, hoe kleiner de kans op irritatie. Dat is ook de reden dat een digitaal gefreesd kunstgebit gunstiger uitpakt voor gevoelige patienten.

Hoe beinvloedt het materiaal de prijs?

Het gekozen materiaal is een belangrijke factor in de totale kosten van een kunstgebit. Een standaard acrylaat kunstgebit is het meest betaalbaar. Een nylon (flexibele) prothese is doorgaans iets duurder. Een chroom-kobalt frame prothese is aanzienlijk duurder vanwege het maatwerk en de materiaalkosten. Titanium implantaatconstructies zijn de grootste investering, maar bieden ook de langste levensduur.

Nieuwere materialen als PEEK en zirconia bevinden zich doorgaans in het hogere prijssegment. Houd er echter rekening mee dat een goedkoper materiaal niet altijd de voordeligste keuze is op de lange termijn: een duurzamere prothese hoeft minder snel vervangen te worden en kan daardoor op termijn voordeliger uitpakken.

Hoeveel u vergoed krijgt, hangt af van het type prothese. Bent u 18 jaar of ouder, dan vergoedt de basisverzekering alleen een volledig kunstgebit: daarvan krijgt u 75% terug en betaalt u zelf een wettelijke eigen bijdrage van 25%. Een gedeeltelijke prothese – een frame prothese, een kunststof plaatje of een flexibele nylon prothese – zit niet in de basisverzekering; die kosten betaalt u zelf, tenzij uw aanvullende tandartsverzekering (een deel van) de kosten vergoedt. Alleen in bijzondere gevallen, bijvoorbeeld bij een aangeboren afwijking of een medische aandoening, kan een gedeeltelijke prothese toch uit de basisverzekering worden vergoed; daarvoor is vooraf toestemming van uw zorgverzekeraar nodig. Voor kinderen tot 18 jaar zit een gedeeltelijke prothese wel gewoon in de basisverzekering. Bij een volledig kunstgebit declareren wij als gecontracteerde praktijk rechtstreeks bij uw zorgverzekeraar, zodat u enkel de eigen bijdrage betaalt. Wilt u precies weten wat uw prothese gaat kosten? Wij maken altijd een heldere offerte vooraf.

Welk materiaal past bij uw situatie?

De keuze voor het juiste materiaal is afhankelijk van meerdere factoren: het type prothese dat u nodig heeft, het aantal ontbrekende tanden, de conditie van uw kaak, eventuele allergieen, uw esthetische wensen en uw budget. Er bestaat geen materiaal dat in alle gevallen het beste is – de ideale keuze verschilt per patient.

Tijdens een gratis en vrijblijvend consult bespreken wij uw situatie en adviseren wij u over het materiaal dat het beste aansluit bij uw wensen en behoeften. U heeft hiervoor geen verwijzing van de tandarts nodig. Maak een afspraak via ons contactformulier of bel ons op 0183-302257.

Meer informatie

Wilt u meer weten over specifieke protheses en materialen? Bekijk de volgende pagina's:

• Flexibele prothese – Alles over de nylon gebitsprothese zonder metalen haken
• Het digitale kunstgebit – 3D-scanning en freestechnologie voor een perfecte pasvorm
• Kunstgebit en allergie – Materialen bij overgevoeligheid voor acrylaat of metaal
• Frame prothese behandeling – Duurzame gedeeltelijke prothese met chroom-kobalt frame
• Contact opnemen – Maak een afspraak om uw huidige kunstgebit te laten beoordelen

Veelgestelde vragen over kunstgebit materialen